Dwie technologie, jeden cel – ale zupełnie różna filozofia pracy

Bezwykopowe metody układania rurociągów zrewolucjonizowały branżę infrastrukturalną w ciągu ostatnich trzech dekad. Dziś wykonawcy mają do dyspozycji szeroki wachlarz technologii, jednak dwie z nich dominują na polskich placach budów: przecisk hydrauliczny i przewiert HDD (Horizontal Directional Drilling). Obie pozwalają na instalację rurociągów bez rozkopywania trasy, obie sprawdzają się w trudnym terenie – ale poza tym dzieli je niemal wszystko. Różny sprzęt, różne koszty, różny profil zleceń i różna specyfika pracy ekipy. Wykonawca stający przed wyborem między tymi technologiami musi dobrze rozumieć nie tylko ich parametry techniczne, ale przede wszystkim rachunek ekonomiczny.

Jak działa przecisk hydrauliczny i co decyduje o jego kosztach

Przecisk hydrauliczny to metoda oparta na sile. Rury – najczęściej stalowe, żelbetowe lub z tworzyw sztucznych – są wpychane w grunt za pomocą siłowników hydraulicznych umieszczonych w komorze startowej. Czoło odwiertu wyposażone jest w tarczę tnącą lub głowicę, która mechanicznie rozdrabnia grunt, a urobek jest na bieżąco usuwany ze środka rury. Po zakończeniu odcinka ekipa buduje kolejną komorę pośrednią lub dochodzi do komory odbiorczej. Metoda jest prosta w swej istocie, niezawodna i sprawdzona od dziesiątek lat.

Z perspektywy wykonawcy koszty inwestycji w sprzęt do przecisku hydraulicznego są stosunkowo dobrze przewidywalne. Prasa hydrauliczna, zestaw siłowników i sprzęt do usuwania urobku to wydatki rzędu kilkuset tysięcy złotych za kompletny zestaw do przecisków średnich średnic. Dochodzą do tego koszty budowy komór startowych i odbiorczych – betonowych lub szalowanych wykopów, które stanowią nieodłączny element każdego zlecenia. To właśnie komory są jednym z głównych czynników cenotwórczych: ich wykonanie zajmuje czas i pochłania materiały niezależnie od długości przeciskanego odcinka, co sprawia, że metoda staje się opłacalna przede wszystkim przy dłuższych przepustach.

Przewiert HDD – elastyczność za cenę złożoności

Poziomy przewiert sterowany HDD opiera się na zupełnie innej zasadzie. Głowica wiertnicza jest wprowadzana w grunt pod kątem, a następnie prowadzona po zaprojektowanej krzywej trasy za pomocą systemu nawigacji elektromagnetycznej lub żyroskopowej. Po osiągnięciu punktu docelowego wiertłem poszerzającym rozszerza się otwór pilotażowy, a następnie wciąga się w niego rurociąg. Cały proces odbywa się bez wykopów pośrednich, z dwóch punktów powierzchniowych.

Dla wykonawcy oznacza to przede wszystkim ogromną elastyczność. Wiertnica HDD potrafi prowadzić trasy o złożonej geometrii – omijać istniejące instalacje, zmieniać głębokość, realizować łuki o dużym promieniu. W warunkach miejskich, gdzie podziemna infrastruktura bywa gęsta jak sieć neuronowa, ta cecha jest bezcenna. Jednocześnie jednak sprzęt do HDD jest wyraźnie droższy w zakupie i eksploatacji. Duże wiertnicy mogą kosztować od kilku do kilkunastu milionów złotych, wymagają specjalistycznych operatorów, drogich płuczek wiertniczych i rozbudowanego systemu recyrkulacji bentonitu. Awaria głowicy lub zaciśnięcie rury w otworze to sytuacje, które potrafią zablokować budowę na wiele dni.

Przecisk sterowany – most między dwiema technologiami

Warto w tym miejscu wspomnieć o technologii, która w pewnym sensie łączy oba światy. Przecisk sterowany to wariant klasycznego przecisku hydraulicznego wyposażony w aktywny system korekcji kierunku. Dzięki głowicy z możliwością zmiany kąta natarcia i systemowi nawigacji operator może na bieżąco korygować trasę rury w trakcie pracy. To rozwiązanie, które znacząco podnosi precyzję realizacji w porównaniu z tradycyjnym przeciskiem prostoliniowym, zachowując jednocześnie charakterystyczną dla tej metody prostotę operacyjną i niższe koszty eksploatacji niż pełne HDD. Dla wykonawcy inwestującego w park maszynowy przecisk sterowany może być rozsądnym krokiem pośrednim – dającym dostęp do bardziej wymagających zleceń bez konieczności zakupu kompletnej wiertnicy kierunkowej.

Który sprzęt szybciej zarabia na siebie?

To pytanie, które zadaje sobie każdy wykonawca rozważający inwestycję. Odpowiedź zależy od profilu planowanych zleceń, ale pewne prawidłowości są wyraźne.

Przecisk hydrauliczny generuje niższe koszty wejścia i niższe koszty eksploatacji na metr bieżący roboty w gruntach o normalnej spoistości. Ekipa doświadczona w tej metodzie jest w stanie realizować kilkanaście metrów dziennie przy stosunkowo niewielkim zużyciu materiałów eksploatacyjnych. Metoda doskonale sprawdza się przy powtarzalnych zleceniach – przekroczeniach dróg krajowych, przepustach pod torami kolejowymi, instalacjach sieci wodociągowych w gminach. Zlecenia tego typu są w Polsce liczne i stosunkowo dobrze wyceniane, co sprawia, że maszyna może pracować przez znaczną część roku.

Wiertnica HDD otwiera dostęp do innych, często lepiej płatnych kontraktów – długich przepustów pod rzekami i akwenami, instalacji kabli światłowodowych dla operatorów telekomunikacyjnych, dużych projektów infrastrukturalnych realizowanych dla GDDKiA czy Orlenu. Stawki za metr bieżący przewiertu HDD są wyraźnie wyższe, ale i koszty realizacji rosną proporcjonalnie. Amortyzacja drogiego sprzętu wymaga utrzymania wysokiego wskaźnika wykorzystania maszyny, co przekłada się na konieczność aktywnego pozyskiwania kontraktów i często dalekiego transportu na place budów.

Rynek zleceń – gdzie jest więcej roboty?

Praktyczne spojrzenie na rynek wskazuje, że w Polsce zdecydowanie więcej jest małych i średnich zleceń, które naturalnie trafiają do wykonawców przecisku hydraulicznego. Modernizacja gminnych sieci kanalizacyjnych i wodociągowych, budowa przyłączy, przekroczenia dróg powiatowych i krajowych – to chleb powszedni firm instalacyjnych. Zleceniodawcy w tym segmencie działają często pod presją budżetu i preferują sprawdzone technologie z przewidywalnym kosztem realizacji.

Rynek HDD jest mniejszy, ale bardziej skoncentrowany. Duże kontrakty infrastrukturalne, projekty dla operatorów energetycznych i telekomunikacyjnych oraz realizacje dla generalnych wykonawców autostrad i dróg ekspresowych to obszary, gdzie wiertnicy kierunkowe pracują intensywnie. Konkurencja jest tu jednak silniejsza, a zleceniodawcy wymagają bogatego doświadczenia i referencji.

Opłacalność z perspektywy małej i średniej firmy

Dla małej lub średniej firmy budowlanej wchodzącej na rynek bezwykopowy przecisk hydrauliczny jest zdecydowanie bezpieczniejszym wyborem na start. Niższy próg wejścia, szeroka dostępność zleceń i mniejsze ryzyko operacyjne pozwalają zbudować stabilną bazę przychodów i zdobyć doświadczenie. Stopniowe poszerzanie parku maszynowego o przecisk sterowany, a następnie ewentualnie o lekką wiertnicę HDD to ścieżka, którą obrało wiele dziś liczących się firm w tej branży.

Firma z ambicjami do realizacji dużych kontraktów i z dostępem do kapitału może rozważyć inwestycję w HDD od początku – pod warunkiem, że ma już zabezpieczone zlecenia lub silne relacje z potencjalnymi zamawiającymi. Wejście na rynek z drogim sprzętem bez portfela kontraktów to prosta droga do problemów z płynnością.

Decyzja oparta na strategii, nie tylko na technikaliach

Wybór między przeciskiem hydraulicznym a przewiertem HDD to w gruncie rzeczy decyzja strategiczna, a nie techniczna. Obie metody działają skutecznie, obie mają swoje silne strony. Pytanie brzmi: jaki profil działalności chce budować wykonawca, jakim kapitałem dysponuje i na jakim rynku zleceń zamierza operować. Odpowiedź na te pytania powinna poprzedzać zakup jakiegokolwiek sprzętu – bo najlepsza maszyna to ta, która stale pracuje, a nie ta, która imponuje parametrami technicznymi na papierze.